Raper, który sprzeciwiał się korupcji, ma zostać nowym liderem Nepalu

Raper, który sprzeciwiał się korupcji, ma zostać nowym liderem Nepalu

Zanim przyczynił się do upadku nepalskich elit politycznych, Balendra Shah rozprawiał się ze swoimi rywalami podczas podziemnych bitew rapowych.
Ponad dziesięć lat temu, wyposażony w mikrofon i swoje charakterystyczne okulary przeciwsłoneczne, wyrzucał z siebie wersy o korupcji w Katmandu, zniszczonej infrastrukturze drogowej oraz rosnących nierównościach społecznych. Władze lekceważyły te wystąpienia, uznając je za nieistotny hałas, jednak młode pokolenie uważnie słuchało.

Dziś ci, którzy dorastali przy jego muzyce, są już dorośli i podczas ogólnokrajowych wyborów, które odbyły się w ubiegłym tygodniu, powierzyli 35-latkowi stery państwa.
Shah, szeroko znany jako Balen, zmierza ku objęciu stanowiska premiera tego himalajskiego kraju po tym, jak młodzieżowe protesty doprowadziły do obalenia poprzedniego rządu. Jego ugrupowanie, Rastriya Swatantra (RSP), zapisało się w historii, zdobywając największe poparcie w nowoczesnej historii wyborczej Nepalu.
Przewiduje się, że Shah obejmie urząd w najbliższych dniach, gdy tylko oficjalnie ogłoszone zostaną wyniki głosowania.
„Dzięki Balenowi naród odczuwa szczęście, ludzie płaczą ze wzruszenia” – powiedział Sakchyam Sangraula agencji Reuters podczas wiecu w Nepalu, gdzie wśród okrzyków triumfu rozlegały się dzwony i wiwaty. „Balen odbuduje ten kraj, jestem tego pewien”.

Obecnie wszystko wskazuje na to, że Shah będzie kierował Nepalem – państwem liczącym ponad 30 milionów mieszkańców, znanym z niestabilności politycznej. Od 2008 roku, kiedy zakończono 239-letnią monarchię i ustanowiono republikę po wieloletniej wojnie domowej, kraj ten miał już ponad tuzin rządów.
Dla wielu sukces jego partii stanowi wyraźny sygnał sprzeciwu wobec dotychczasowej elity politycznej. Po latach zarzutów o korupcję establishment utracił kontrolę podczas zeszłorocznych protestów antyrządowych, w których zginęło ponad 50 osób, a komunistyczny rząd byłego lidera KP Sharmy Oliego upadł.

Raper walczący o sprawiedliwość społeczną
Shah przyszedł na świat w 1990 roku w dynamicznej stolicy Nepalu – Katmandu – jako syn lekarza ajurwedy i gospodyni domowej. Jego droga na szczyty polityki była wyjątkowo nietypowa.
Zanim wkroczył do polityki, kształcił się jako inżynier konstrukcji, zdobywając wykształcenie zarówno w Nepalu, jak i w Indiach. Równolegle budował jednak swoją pozycję na scenie rapowej, zdobywając rozpoznawalność i reputację.
Czerpiąc inspirację z ikon hip-hopu, takich jak Tupac Shakur czy 50 Cent, Shah wziął udział w serii YouTube „Raw Barz” w 2013 roku. Tworzył tam teksty, które obnażały głęboko zakorzenione nierówności społeczne oraz systemową korupcję w kraju.
Jego kuzyn Prashant Shah mówił w 2022 roku dla „The Kathmandu Post”, że potrzeba zwracania uwagi na lokalne problemy towarzyszyła mu już od najmłodszych lat.
„Od dziecka był niezadowolony z tego, jak zarządzane jest miasto” – powiedział Prashant. „Często podkreślał, że Katmandu jest piękne i ma potencjał, by stać się przyjaznym miejscem do życia”.
W tym samym roku Shah wystartował w wyborach na burmistrza Katmandu jako kandydat niezależny. Opierając swoją kampanię głównie na działaniach oddolnych i internecie, zaskoczył polityczne elity, pokonując kandydatów związanych ze starą gwardią.

„Droga przed nami nie będzie łatwa. Prawdziwy test naszej kampanii dopiero się zaczyna” – napisał wówczas jego sztab na Facebooku.
„Dajcie nam znać, jeśli zboczymy z właściwej drogi”.
Jego kadencja burmistrza upłynęła pod znakiem walki z korupcją i działań porządkowych. Rozpoczął kampanię wyburzania nielegalnych budynków, transmitował obrady rady miejskiej na żywo dla większej przejrzystości oraz działał na rzecz ochrony dziedzictwa rdzennych społeczności.

Zwrócił na siebie uwagę również poprzez zdecydowanie nacjonalistyczne i prowokacyjne podejście wobec potężnych sąsiadów Nepalu – Chin i Indii.
W czerwcu 2023 roku Shah umieścił w swoim biurze kontrowersyjną mapę „Wielkiego Nepalu”, przedstawiającą część terytoriów Indii jako należące do Nepalu. Była to odpowiedź na indyjską mapę „Akhand Bharat”, zaprezentowaną w nowym gmachu parlamentu, ukazującą starożytną cywilizację indyjską obejmującą także dzisiejszy Pakistan, Bangladesz i Nepal.
Równie stanowczo reagował wobec północnego sąsiada. Shah odwołał planowaną wizytę w Chinach w 2023 roku po tym, jak Pekin opublikował nową mapę, która nie uwzględniała zaktualizowanych granic Nepalu z 2020 roku, obejmujących sporne obszary Himalajów – informowały lokalne media.
Jego bezkompromisowy styl osiągnął kulminację pod koniec ubiegłego roku, gdy opublikował na Facebooku pełen wulgaryzmów wpis skierowany do USA, Indii i Chin. Choć później go usunął, wpis wzmocnił jego wizerunek lidera, który nie przejmuje się dyplomatycznymi konwenansami.

Zwycięstwo Shaha było efektem narastających niepokojów społecznych.
Oburzenie społeczne wywołane wieloletnią, powszechną korupcją narastało przez lata i wybuchło we wrześniu ubiegłego roku, gdy rząd zablokował główne platformy społecznościowe, takie jak Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube i X.
Protesty nie dotyczyły jednak wyłącznie ograniczeń w internecie – odzwierciedlały głęboką frustrację młodego pokolenia wynikającą z braku perspektyw ekonomicznych. Według Banku Światowego bezrobocie wśród młodych Nepalczyków (15–24 lata) osiągnęło w 2024 roku poziom 20,8%.

„Nie ma tu wielu możliwości rozwoju, dlatego tak często dochodzi do emigracji wykształconych ludzi” – powiedziała 23-letnia Mahaharsha Rawal, uczestniczka protestów. „Wiele osób wyjeżdża za granicę”.
Gospodarka Nepalu w dużej mierze opiera się na przekazach pieniężnych od obywateli pracujących poza krajem. Według Banku Światowego stanowią one około jednej czwartej PKB i ich znaczenie rośnie od trzech dekad.
„Nie spodziewaliśmy się, że będą do nas strzelać… poszliśmy tam na pokojową demonstrację” – dodała Rawal.
Kiedy protestujący zignorowali godzinę policyjną, policja użyła armatek wodnych, gazu łzawiącego oraz ostrej amunicji wobec tłumów zgromadzonych przed parlamentem w Katmandu.
Shah stworzył muzyczną oprawę tych protestów, publikując utwór „Nepal Haseko”, który osiągnął ponad 11 milionów wyświetleń na YouTube. Rapuje w nim: „Chcę widzieć uśmiechnięty Nepal, chcę widzieć tańczące serca Nepalczyków. Chcę widzieć uśmiechnięty Nepal, chcę widzieć szczęśliwych Nepalczyków”.

Rewolta wyniosła Shaha na szczyt władzy.
Choć tłumy domagały się natychmiastowego przejęcia rządów, Shah zdecydował się poczekać na formalne wybory, by zdobyć demokratyczny mandat. Startując w wyborach, dokonał symbolicznego wyboru – ubiegał się o mandat w okręgu byłego premiera Oliego, 74-letniego przedstawiciela establishmentu, którego ostatecznie pokonał.
Podczas gdy dziesiątki tysięcy młodych ludzi świętują na ulicach i w internecie, jego partia zapowiedziała, że nie zorganizuje oficjalnych obchodów zwycięstwa, aby „uczcić ofiary rewolucji”.
Zachowując swój charakterystyczny dystans i aurę tajemniczości, Shah nie opublikował żadnego większego oświadczenia w mediach społecznościowych.
Na ulicach Katmandu wyczuwalne jest jednak ogromne podekscytowanie.

„Wreszcie mamy najmłodszego premiera na świecie” – powiedział Aayush Bhattarai w rozmowie z Reuters.
„Mam nadzieję, że nie zapomni o swoich obietnicach i będzie działał w interesie ludzi… Zaufaliśmy ci, więc nie możesz tego zaufania zawieść”.