Wojna secesyjna – kraj rozdarty między wolnością a niewolnictwem

Wojna secesyjna – kraj rozdarty między wolnością a niewolnictwem

W połowie XIX wieku Stany Zjednoczone stanęły przed największym kryzysem w swojej dotychczasowej historii. Kraj, który powstał na idei wolności i jedności, został brutalnie podzielony przez spór o niewolnictwo, prawa stanów i przyszłość federalnego państwa. Wojna secesyjna (1861–1865) nie była tylko konfliktem militarnym – była starciem dwóch wizji Ameryki.

Dwa światy – Północ i Południe
Na północy dominował przemysł, rozwijały się miasta, kolej i handel. Południe opierało swoją gospodarkę na rolnictwie, głównie na plantacjach bawełny, które funkcjonowały dzięki pracy niewolników. Choć niewolnictwo istniało w USA od początku, z czasem stało się głównym punktem zapalnym. Północ coraz głośniej domagała się jego zniesienia, Południe traktowało je jako fundament swojego stylu życia i niezależności ekonomicznej.

Iskra, która rozpaliła wojnę
Punktem zwrotnym były wybory prezydenckie w 1860 roku, wygrane przez Abrahama Lincolna, zdecydowanego przeciwnika rozszerzania niewolnictwa na nowe terytoria. W odpowiedzi jedenaście stanów południowych ogłosiło secesję i utworzyło Skonfederowane Stany Ameryki. W kwietniu 1861 roku padły pierwsze strzały pod Fort Sumter w Karolinie Południowej – wojna stała się faktem.

Wojna, która pochłonęła naród
Konflikt trwał cztery lata i okazał się najkrwawszą wojną w historii USA. Zginęło około 620 tysięcy żołnierzy, a całe regiony zostały zniszczone. Kluczowe bitwy – Gettysburg, Antietam, Vicksburg – na zawsze zapisały się w amerykańskiej pamięci. W 1863 roku Abraham Lincoln ogłosił Proklamację Emancypacji, która formalnie uwalniała niewolników na terenach objętych buntem. Choć nie zakończyła niewolnictwa natychmiast, nadała wojnie nowy, moralny wymiar.

Koniec wojny i nowy początek
W kwietniu 1865 roku armia Konfederacji pod dowództwem generała Roberta E. Lee skapitulowała. Wojna secesyjna zakończyła się zwycięstwem Unii i zachowaniem jedności państwa. Kilka dni później Abraham Lincoln został zamordowany, co dodatkowo wstrząsnęło krajem. W kolejnych latach uchwalono poprawki do konstytucji znoszące niewolnictwo i nadające Afroamerykanom obywatelstwo, jednak prawdziwa równość miała nadejść dopiero wiele dekad później.

Dziedzictwo wojny secesyjnej
Pierwsze dekady istnienia Stanów Zjednoczonych ukształtowały państwo oparte na konstytucji, prawie i obywatelskiej odpowiedzialności. To wtedy narodził się amerykański eksperyment, który – mimo kryzysów, wojen i podziałów – trwa już 250 lat.

OŚ CZASU – WOJNA SECESYJNA
•1860 – wybór Abrahama Lincolna na prezydenta
•1861 – secesja stanów południowych, początek wojny
•1863 – Proklamacja Emancypacji
•1863 – bitwa pod Gettysburgiem
•1865 – kapitulacja Konfederacji i zakończenie wojny
•1865 – zabójstwo Abrahama Lincolna

MK